Arz Talep Meselesi

Geçtiğimiz haftanın gündeminde TCMB tarafından açıklanan PPK toplantısı sonrası alınan faiz artırım kararı vardı. TCMB Politika Faizini %17,5’dan %25’e yükseltti. Piyasa beklentisi %20 seviyesindeydi. TCMB PPK toplantısı sonrası yaptığı bu hamle ile pozitif anlamda piyasalara şok uygulamış oldu. Ülkemizde yaklaşık 13 yıldır faizlerin baskılandığı bir sürece şahitlik ediyoruz. 2010 yılında TL’nin aşırı değerli olması ve cari açıkta kırılan rekorla birlikte kısa vadeli sermaye akımlarının uzun vadeye yönlendirilmesi ve Türk Lirasının aşırı değerlenmesini önlemek amacıyla başlayan bu süreç yıllar içerisinde ekonomi yönetiminin çeşitli görüşleri çerçevesinde farklılaşarak şekillenmişti. Son dönemde politika yönlendirilmesi sonucunda uzunca bir süre negatif faiz seviyesinin belirlendiğini gördük. Faizlerin ekonomi üzerinde bir yük olduğunu konusunda hemfikiriz. Merkez Bankası tarafından yürütülen para politikası da bu prensipten yola çıkarak, ekonominin potansiyelin üzerinde büyüdüğü duruml...

Son dönemde adını sıkç a duyduğumuz, sosyal medya platfomlarında insanların çokça konuştuğu A BD 10 yıllıklarında yaşanan hareketi artık duymayan kalmamıştır. Dünyanın ciddi bir enflasyonist süreç yaşadığı şu günlerde gelin ABD 10 yıllıklarına bir göz atalım. On yıllık tahvil faizinin nasıl belirlendiğine bakarsak; parasını on seneliğine borç verecek olan yatırımcı bu süre içerisinde oluşabilecek risklere ve enflasyona karşı kendisini güvenceye almak istemesi sebebiyle önümüzdeki on yılda beklenen kısa vadeli faizlerin ortalamasına beklenen enflasyon, risk algısı gibi faktörleri içeren vade primini ilave edecektir. Eğer enflasyon ve risk primi yükselirse tahvilden elde edilecek reel getiri azalacağı için yatırımcı nominal faizin de bu oranda artmasını talep edecektir.  Yukarıdaki paragraf karışık geldiyse işi biraz daha özetlememiz gerekecektir. Bir ülkede enflasyon artarsa devlet tahvillerinin getirisinin de artması gerekir. Şöyle düşünün enflasyonun %10 olduğu bir ortamda paranız...

Takvimler 27 Temmuz 2022 tarihini gösteriyor. Yine bir FED kararı sürecindeyiz. 2013 yılından beri büyük merkez bankalarının politika kararlarını ilgiyle takip ediyorum. Piyasada yaşanan belirsizlikler, merkez bankalarının alacağı aksiyonlar ve iletişimleri hep ilgimi çekmiştir. Merkez bankaları, karar alma süreçlerini gerçekten alanında en bilgili ve donanımlı insanlar tarafından oluşturulan ekiplerin yaptıkları analizlere dayandırılarak oluşturuyor. Yapılan bir sürü analiz ve geniş data setinden elde edilen bilgiler sonrasında piyasa ile iletişim kurularak alınan kararlar açıklanıyor ve etkileri tartışılıyor. FED gibi dünyanın en önemli finans kurumunun aldığı kararlarda yanlışlık olabilir mi? diye düşünüldüğünde böyle bir durumun olası olduğunu son dönemde alınan FED kararlarında çok net bir şekilde görmüş olduk. FED'in "dog chasing its tail" hatasına düştüğü gözüküyor. FED, önce piyasalarda ciddi bir beklenti yarattı, sonra da uygulamasını gerçekleştirdi. Ardından Ek...

Hem kadın hem erkek tüm bireyler, cinsiyetlerinden bağımsız olarak duracağı, çalışacağı, kazanacağı ve yaşayacağı yeri seçmekte özgürken aynı zamanda ekonomik ve sosyal anlamda topluma bir katkı sağlamaları çok önemlidir. Kadının Türkiye ekonomisindeki yerinin sadece bir cinsiyet meselesi değil, ekonomi meselesi olduğu kanaatindeyim. Aynı zamanda kadınların istihdam ve girişimcilik yoluyla ekonomiye önemli katılım potansiyelinin olduğu ortadadır. Tanıdığım birçok kadın çok yönlü düşünebilen, düşüncelerini adım adım uygulama iradesi olan kararlı insanlardır. Ülkemizde nüfus sayımlarında ortalama olarak nüfusunun yarısı kadın, yarısı erkek olmasına rağmen yalnızca erkeklerin üretim sürecinde olması gerçekten problemli bir durumdur. Üretim faktörlerinden birisinin emek olduğunu, emeğin kadının ve erkeğin topyekün gücünü temsil ettiğini göz önüne aldığımızda kadınların çalışma hayatına katılmasıyla ekonominin büyüdüğünü, kalkınma ve refah düzeyinin arttığını söyleyebiliriz.  ...

  ABD Ekonomisinin 20 milyondan fazla bir istihdam kaybı yaşadığını, son dönemde istihdam rakamlarındaki toparlama ile birlikte FED’in ağustos ayı sonu itibariyle mevcut istihdam hedefinden 3,9 milyon uzak olduğunu söyleyebiliriz.  FED’in para politikasında istihdamı öncü olarak görmesi nedeniyle piyasalarda istihdam verisinin etkisi de yüksek.  FED’in işgücü piyasasındaki iyileşmeye odaklandığını, işsizlik yardımlarındaki sürenin dolmasının talebi karşılamak için yeni işgücü arzı getirmeye yardımcı olup olmayacağını yakından izleyeceğini ancak bu arz geldikten sonra bile yine de maksimum istihdamdan yoksun kalınmasının muhtemel olduğunu vurguladığını hatırlatalım

    Fiyat yapışkanlığı enflasyonla mücadele kapsamında en çok zorluk yaratan olgu olarak önümüze çıkmaktadır. Fiyat yapışkanlığı hususu fiyatların hareket yönüne göre değişik yönelimler gösterir.  Maliyet kalemlerindeki fiyat artış hareketi yukarı yönlü ise fiyatlara yansıması daha hızlı olurken aşağı yönlü hareketlerin yansıması genellikle daha yavaş olduğunu hatta zaman zaman hiç olmadığını da belirtebiliriz.  Girdi maliyetleri dövizlerdeki hareketlere endeksli sektörlerde, kur yukarı giderken yapılan yukarı yönlü fiyat artışlarının kur düşmeye başladığında aynı hızda düşme yönünde seyir izlememesi enflasyonla mücadele kapsamında kamu otoritelerinin elini zayıflatan önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Enflasyonla mücadele sadece toplam talebi kısacak para politikalarını değil aynı zamanda üretici fiyatlarını etkileyen yüksek finansman maliyetlerini düşürmeyi hedeflemelidir. Aslında enflasyonla mücadeledeki en temel yaklaşımın; üreticileri belirli bir fiy...

Fiyatlama mekanizmalarından olan enflasyon; mal ve hizmetlerin fiyat seviyelerini, faiz oranı; finansal piyasalarda ulusal paranın değerini, döviz kurları ise yabancı paraların alım ve satım değerini göstermektedir.   Bu göstergelerin uyumlu bir şekilde hareket etmesi, ekonomide üretim ve tüketimde dengenin sağlandığını da göstermektedir.   Faiz, enflasyon, döviz kuru ulusal bir ekonominin en önemli üç göstergesidir ve birbirini yakından etkilemektedir. Bu üç göstergenin dengede kalamaması ekonomide farklı sorunlar meydana getirir.  Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin sürekli bir şekilde artması durumunda oluşan bir olgudur. Burada önemli olan durum fiyatların sürekli bir şekilde artış eğiliminde olmasıdır. Eğer bir kereliğe mahsus olarak fiyatlar artıyorsa bu durum da enflasyondan bahsetmemiz mümkün değildir. Enflasyon iki şekilde ekonomilerde karşımıza çıkar. Birincisi Talep Enflasyonu, ikincisiyse Maliyet Enflasyonudur. Talep enflasyonu; e...

Dolar, dünyada en çok dolaşımda olan ve dünya ekonomisinde önemli bir güce sahip para birimidir. Aynı zamanda Türkiye’de yatırım için en çok kullanılan döviz çifti USDTRY paritesidir. USDTRY paritesindeki hareketler toplumun çok geniş kısmını etkilemektedir. Genel olarak USDTRY paritesinin değerini etkileyen temel faktörler arasında; TCMB ve FED’in açıklamaları, FOMC toplantı tutanakları, Türkiye, Euro bölgesi ve ABD’nin büyüme oranları, tarım dışı istihdam verileri, işsizlik oranları ve perakende satışlar gibi ekonomik veriler bulunmaktadır. Tabi ki bu saydığımız faktörlerin etkileri çeşitli zaman dilimlerinde değişiklikler göstermektedir. Son dönemde Türkiye’de ve dünyada yaşanan gelişmeler bağlamında önümüzdeki dönem USDTRY için karşılaşılacak olası risklere gelin birlikte bakalım. Öncelikle enflasyon verilerini analiz ettiğimizde, enflasyonun temelde döviz kuru geçişkenliği aracılığıyla ÜFE kaynaklı olduğunu görüyoruz. ÜFE’nin %42 seviyesinde olması TÜFE üzerinde önemli ...

  Türkiye son yıllarda Afrika Kıtasına özel bir ilgi gösteriyor. Dışişleri Bakanlığı, Afrika Kıtası’yla ilişkileri ve işbirliğini çok boyutlu dış politikanın temel ilkelerinden biri olarak nitelendiriyor. Pek çok alanda hızla gelişme sürecinin içinde olan Kıta birçok ülkeyi kendisine çekmekte, Avrupalı devletler Afrika’yı yer altı zenginlikleri açısından ilgi duyarken, Türkiye Afrika’yla iş ortaklığı ilişkisi kurmaya çalışmakta ve kendi tarihi tecrübesini, toplumsal, siyasal ve kültürel birikimini, sahip olduğu olanak ve kaynakları Afrika ülkeleriyle “ Afrika'nın sorunlarına Afrikalı çözümler " ilkesi çerçevesinde ve karşılıklı yarar temelinde paylaşmaktadır. 2002 yılında sadece 12 Büyükelçiliğimiz bulunan Afrika’da faaliyet gösteren Büyükelçilik sayımız 2019 yılı sonu itibariyle 42’ye yükselmiştir. Afrika’yla geliştirilen siyasi ilişkilerin ekonomi tarafında da önemli yansımaları olmakta ve bunun gün geçtikçe ilerletilmesi gerekmektedir. TCMB’nin Büyükelçilik Açılmasını...

  2020 yılının Aralık ayının son günlerinde kaleme aldığım yazımda, 2020 yılı için şöyle geriye bakıp bir değerlendirme yaptığımız zaman bu yılın ülkemiz ve tüm insanlık için her anlamda zorlu bir yıl olduğunu söylesek yanılmış olmayız. 2019’un Kasım ayında Çin’in Wuhan kentinde başlayan ve sonrasında tüm dünyaya yayılan pandeminin etkisinin derinden hissettiğimiz yılda, sadece COVID – 19 ile mücadele etmediğimizi, bunun yanında ülkemizin birçok zorlukla karşılaştığını belirtmeliyiz. Yılın ilk günlerinde 6.8 şiddetindeki Elazığ depremiyle şehirleşme ve depremle mücadeleyi hatırlayıp 3-4 sonra unuttuğumuzu gördük. Van’daki çığ faciası hepimizi derinden üzdü. Sabiha Gökçen’de Pistten çıkan uçak yüreklerimizi ağzına getirdi. İdlip’deki Türk Askeri konvoyuna yapılan saldırı her eve ayrı bir ateş düşürdü. Havai Fişek Fabrikasında meydana gelen patlamayla tehlikeli madde üretimi yapılan fabrika ve firmaların denetim mekanizması ve işlerliğini tekrardan gündeme getirdi. Giresun’daki s...

Ekonominin olmazsa olmaz şartları vardır. Günümüzde bunlar; demokrasi, insan hakları, özgürlükler ve katma değerli eğitimdir. Bu şartlar oluşmadığı müddetçe sürdürülebilir büyüme ve kalkınmayı sağlayacak bir ekonomi modeli yaratmak pek olası olmayabilir. Gelin beraber ekonominin olmazsa olmaz şartlarına birlikte göz atalım.   İlk olarak demokrasi kavramının ekonomi açısından vazgeçilemez unsur olarak göze çarpmaktadır. Demokrasi politik özgürlüğü genişlettiğinden dolayı, başlı başına arzu edilen ve ulaşılması gereken bir hedeftir. Aynı zamanda demokratik kurumlar ve süreçler ekonomik gelişmeye de katkı sağlamaktadır. Otokrasilerle kıyaslandığında, demokrasilerin gelişmeye katkısı daha fazladır. Birinci olarak, demokrasiler toplumsal çatışmaların yönetilmesi ve siyasal istikrarın sağlanması konusunda otoriter rejimlerden daha üstündür. İkinci olarak, demokrasiler kıtlık gibi toplumsal felaketlerden kaçınmada otokrasilerden daha başarılıdır. İfade ve dernekleşme özgürlüğü, çok...

19 Kasımdaki TCMB'nin PPK Toplantısı yaklaştıkça çoğu mecrada  TCMB’nin faiz seviyesini %15’e, %15.50’ye çıkaracağına dair acayip analizler okuyoruz, yok şöyle olur yok böyle ama ne analizler, bazen insan okuduklarına inanamıyor doğrusu. Gelin birlikte sürecin analizini yapalım. Mevcut durumda: Politika Faizi kaç? 10.25, Fonlama Faizi kaç? 14,60, GLP kaç? 14.75. Demek ki yapılabilecek en makul faiz artışı bu aradaki makası kapatmak ve daraltmak yönünde olmalı. Peki bu faiz artışı kaç olmalı? 400? 425? 450? Yukarıdaki üç oranında kredibiliteyi arttırabilecek oranlar olduğunu düşünüyorum. Çünkü hedefin ya makası azaltmak ya da kapatmak olması gerektiği ortada. Aslında yukarıda faiz artırım senaryolarının bir faiz arttırma süreci olmadığını, malumun ilanı olduğunu belirtelim. Zira zaten faizler aslında %14.50 - 15 seviyesinde. TCMB’nin Yeni Başkanı Naci Ağbal’ın kredibilitesinin yüksek oluşu ve bunu sürdürmek isteyeceği, piyasalarla iyi bir iletişim kurulacağı yönünde verdiği mes...

  Richard H. Thaler is an American  economist  and the  Charles R. Walgreen  Distinguished Service Professor of Behavioral Science and Economics at the  University of Chicago   Booth School of Business . In 2015, Thaler was president of the  American Economic Association . Thaler is a theorist in  behavioral economics  and has collaborated with  Daniel Kahneman ,  Amos Tversky , and others on multiple occasions in further defining that field. In 2018, he was elected a member in the  National Academy of Sciences . In 2017, he was awarded the  Nobel Memorial Prize in Economic Sciences  for his contributions to  behavioral economics . He combines a diverse range of insights from across the social sciences—including economists’ powerful analytical tools alongside rich evidence about real human behavior from other social sciences—especially psychology and sociology.  In the 2018 Ryerson Lecture, he had a p...